تغییر رویکرد ایران در تجارت با اوراسیا در حالی دنبال میشود که هدف، تنها افزایش حجم مبادلات نیست؛ بلکه توسعه صادرات کالاهای با ارزش بالاتر و استفاده از ظرفیت واسطههای صادراتی و کنسرسیومها برای حضور هدفمندتر در بازارهای این منطقه نیز در دستور کار قرار گرفته است.
به گزارش اکوایران، کشور در حالی تلاش برای گسترش تجارت با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا را دنبال میکند که معاون سازمان توسعه تجارت از ضرورت تغییر ترکیب این مبادلات سخن گفته است. یکی از ظرفیتهای مهم بازار اوراسیا این است که ایران بتواند به سمت صادرات کالاهایی با ارزش صادراتی بالاتر حرکت کند و در مقابل، کالاهایی با ارزش صادراتی پایینتر وارد کند؛ مسیری که میتواند به بهبود تراز تجاری ایران با این منطقه کمک کند.
این رویکرد همزمان با برگزاری نمایشگاه صنعتی «اینوپروم» در مینسک دنبال میشود؛ رویدادی که امسال با حضور حدود ۲۰ شرکت ایرانی در پاویونی با عنوان «تجارت ایران با اوراسیا» همراه شده است.
تغییر ترکیب تجارت به جای افزایش صرف حجم
بر اساس اظهارات روشنبخش، بازار کشورهای ارمنستان، بلاروس، روسیه، قزاقستان و قرقیزستان ظرفیت افزایش تجارت با ایران را دارد، اما استفاده از این ظرفیت نیازمند شناخت دقیق بازار هر کشور و انتخاب هدفمند کالاهاست.
در این میان، تأکید او بر صادرات کالاهای با ارزش صادراتی بالاتر را میتوان نشانهای از تلاش برای تغییر ترکیب تجارت ایران با اوراسیا دانست؛ به این معنا که افزایش مبادلات صرفاً از مسیر رشد حجم صادرات کالاهای موجود دنبال نشود و ارتقای ارزش کالاهای صادراتی نیز در دستور کار قرار گیرد.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که توسعه تجارت با اوراسیا، در صورت تمرکز صرف بر افزایش حجم صادرات، لزوماً به بهبود تراز تجاری منجر نمیشود. آنچه در اظهارات معاون سازمان توسعه تجارت برجسته شده، استفاده از ظرفیت این بازار برای افزایش ارزش صادرات و در نهایت بهبود کیفیت تجارت دوجانبه است.
واسطهها وارد بازی میشوند
اما یکی از موانع توسعه صادرات به بازارهای اوراسیا، فاصله میان صادرکننده ایرانی و خریدار نهایی در این کشورهاست. روشنبخش در همین زمینه بر نقش «واسطههای صادراتی»، کنسرسیومهای صادراتی و شرکتهای توسعه بازار تأکید کرده است.
بر اساس این نگاه، این مجموعهها قرار نیست صرفاً نقش واسطه در معامله را ایفا کنند، بلکه میتوانند بخشی از خلأ اطلاعاتی و ارتباطی میان تولیدکننده ایرانی و بازار مقصد را پر کنند؛ از مطالعه بازار و شناسایی تقاضا گرفته تا برقراری ارتباط با خریداران خارجی.
این مسئله بهخصوص در بازارهای اوراسیا اهمیت دارد؛ چراکه پنج بازار عضو این اتحادیه، از نظر ساختار تقاضا، شرایط تجاری و ظرفیت جذب کالاهای ایرانی یکسان نیستند. بنابراین ورود یکسان به این بازارها نمیتواند الزاماً به نتیجه مشابه منجر شود و توسعه بازار نیازمند شناخت تفکیکشده هر کشور است.
در همین مسیر، سازمان توسعه تجارت استفاده از ظرفیت مرکز تجاری ایران در بلاروس و اوراسیا و همچنین ایجاد کنسرسیومهای تجاری و بازرگانی را دنبال میکند.
توافق تجارت آزاد و تجربه بلاروس
در کنار این برنامهها، توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز بهعنوان یکی از ابزارهای توسعه تجارت مورد اشاره قرار گرفته است. روشنبخش با اشاره به افزایش تجارت ایران و بلاروس پس از امضای این توافق، موافقتنامههای تجاری را یکی از ابزارهای مؤثر برای گسترش روابط اقتصادی میان کشورها دانسته است.
البته افزایش تجارت با یک کشور بهتنهایی به معنای تغییر پایدار در ساختار تجارت ایران با کل اوراسیا نیست. تحقق این هدف به میزان استفاده شرکتهای ایرانی از مزیتهای ایجادشده، شناخت بازار و توانایی حفظ بازار صادراتی نیز وابسته است؛ موضوعی که تأکید بر واسطههای صادراتی و کنسرسیومهای تجاری را توضیح میدهد.
در چنین شرایطی، حضور ایران در نمایشگاه اینوپروم مینسک را میتوان بخشی از تلاش برای توسعه کانالهای ارتباطی با بازار اوراسیا دانست. حدود ۲۰ شرکت ایرانی در پاویونی با وسعت بیش از هزار مترمربع حضور دارند و همزمان با نمایشگاه، نشست کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و بلاروس و مذاکرات میان فعالان اقتصادی دو طرف نیز برگزار میشود.
هدفگذاری برای تجارت بزرگتر
سازمان توسعه تجارت در شرایطی افزایش تجارت با اوراسیا را دنبال میکند که بازار این اتحادیه یکی از مسیرهای مورد توجه سیاست تجاری ایران قرار گرفته است. از نگاه معاون این سازمان، توسعه زیرساختهای تجاری، استفاده از واسطهها و کنسرسیومهای صادراتی و شناخت دقیق بازارهای مقصد، میتواند به افزایش حجم و کیفیت تجارت ایران با این منطقه کمک کند.
بنابراین، مسئله اصلی در مرحله بعدی روابط تجاری ایران و اوراسیا صرفاً افزایش رقم مبادلات نیست؛ بلکه تغییر ترکیب این تجارت نیز اهمیت دارد. اگر هدف، صادرات کالاهای با ارزش بالاتر و بهبود تراز تجاری باشد، توسعه بازار، شناسایی خریداران و ایجاد شبکههای صادراتی در کنار توافقهای تجاری، به همان اندازه کاهش موانع تعرفهای اهمیت پیدا میکند.